Ölçüm belirsizliği, yapılan bir ölçüm sonucunun gerçek değere ne kadar yakın olduğunu gösteren istatistiksel güven aralığıdır.

Kısaca: Ölçüm sonucu ± belirsizlik

Örnek: 10.25 mg ± 0.05 mg

Ölçüm Belirsizliği Türleri

1) Tip A Belirsizlik

Tekrarlı ölçümlerden elde edilir ve istatistiksel olarak hesaplanır.

Standart Sapma (s) Formülü:

s = √ [ Σ(xᵢ - x̄)² / (n - 1) ]

Standart Belirsizlik (uA):

uA = s / √n

2) Tip B Belirsizlik

Kalibrasyon sertifikası, cihaz çözünürlüğü, üretici toleransı gibi istatistik dışı kaynaklardan gelir.

Dikdörtgen dağılım varsayımı ile:

uB = a / √3

a = çözünürlük veya tolerans değeri

Örnek Hesaplama (Hassas Terazi)

5 ölçüm sonucu (g):

• 10.02
• 10.01
• 10.03
• 10.02
• 10.01

1) Ortalama

x̄ = Toplam / n
x̄ = 50.09 / 5
x̄ = 10.018 g

2) Standart Sapma

s = 0.0084 g

3) Tip A Belirsizlik

uA = s / √n
uA = 0.0084 / √5
uA = 0.0038 g

4) Tip B Belirsizlik

Cihaz çözünürlüğü: 0.01 g

uB = 0.01 / √3
uB = 0.0058 g

5) Kombine Belirsizlik (uC)

uC = √(uA² + uB²)
uC = √(0.0038² + 0.0058²)
uC = 0.0069 g

6) Genişletilmiş Belirsizlik (U)

k = 2 ( %95 güven düzeyi )

U = k × uC
U = 2 × 0.0069
U = 0.0138 g

Nihai Sonuç

10.018 g ± 0.014 g (k=2, %95 güven düzeyi)

Belirsizlik Bütçesi Tablosu

ISO 17025’e Göre Gereklilikler

• Belirsizlik kaynakları tanımlanmalıdır.
• Hesaplama yöntemi dokümante edilmelidir.
• Güven katsayısı (k) belirtilmelidir.
• Sonuç raporunda belirsizlik yazılmalıdır.

Sonuç

Laboratuvar ölçüm belirsizliği, analitik güvenilirliğin temel göstergesidir. Tip A ve Tip B katkıları birlikte hesaplanmalı ve genişletilmiş belirsizlik (k=2) ile raporlanmalıdır.